Biography of Fritz Dr. Warschawski and Käthe Warschawski

(DE): Postplatz 10 in Görlitz, hier wohnten Dr. Fritz Warschawski und Käthe Warschawski.
Dr. Fritz Warschawski, geb. am 1888 1933 nach Palästina geflohen gest. 1960 in Tel Aviv
Käthe Warschawski, geb. am 1933 nach Palästina geflohen gest. 1935 in Tel Aviv

Die Verlegung der Stolpersteine am Postplatz geht auf die Initiative von Angehörigen zurück. Der Schweizer Publizist Michael Guggenheimer erinnert am Postplatz seiner Großeltern. Mit ihren beiden Kindern hatten sie die Stadt 1933 als erste Juden verlassen.

Fritz Warschawski war der erste Jude, der im Frühjahr 1933 vor der Willkür der Nazis aus Görlitz nach Palästina floh. Der Zahnarzt hatte sich sehr wohlgefühlt in der Stadt. Doch als sich die feindselige Stimmung gegen Juden öffentlich entlud und er dies am eigenen Leib zu spüren bekam, entschloss er sich, Deutschland mit seiner Familie so schnell wie möglich zu verlassen. Dreimal war er auf offener Straße zusammengeschlagen worden. Die Nazis nahmen ihn sogar für einige Tage in Schutzhaft. »Dass man ihn barfuß durch die Stadt nach Hause gehen ließ, hat ihn sehr gedemütigt«, berichtet sein Enkel Michael Guggenheimer.

Fritz und Käthe Warschawski waren wohlhabende Leute, die in einer hochherrschaftlichen Wohnung im Görlitzer Zentrum lebten. Sie hatten ein Auto mit Chauffeur, ein Kindermädchen und eine Haushaltshilfe. »Meine Großeltern hatten ein Theaterabonnement und gingen häufig zu Konzerten in die Stadthalle«, erzählt Guggenheimer. »Großvater gehörte dem Vorstand der jüdischen Gemeinde an und engagierte sich als Sozialdemokrat.«

Zehn Schicksale Eindrücklich schildert Guggenheimer das Schicksal seiner Familie mütterlicherseits in der Ausstellung »Lebenswege ins Ungewisse«, die derzeit im Schlesischen Museum zu Görlitz zu sehen ist. In der multimedialen Schau erzählen zehn Menschen auf Deutsch oder Polnisch, weshalb sie nach Görlitz kamen oder aus der Stadt weggingen. Meist war es erzwungen, manchmal freiwillig, durch Flucht, Vertreibung, Kriegswirren, Diktatur oder gesellschaftliche Umbrüche.

Die Geschichte von Michael Guggenheimers Familie steht in der Ausstellung stellvertretend für die Verfolgung und Ermordung der Juden. Seine Großeltern verließen Görlitz in aller Heimlichkeit. Sie packten ein paar Habseligkeiten in Rucksäcke, als würden sie zum Wandern ins nahe gelegene Zittauer Gebirge aufbrechen. Tatsächlich passierte die vierköpfige Familie die Grenze zur Tschechoslowakei. Tochter und Sohn blieben zunächst bei Freunden in Prag. Die Eltern reisten über Triest und Haifa bis nach Tel Aviv, wo Fritz Warschawski eine neue Zahnarztpraxis aufbaute. Die Kinder kamen ein paar Monate später nach.

Käthe Warschawski – in Görlitz »eine Dame von Welt« – fand sich im fremden Land nicht zurecht. »Plötzlich landete sie in einer Stadt, die erst ein paar Jahre zuvor auf Sand gebaut worden war, ohne feste Straßen, ohne Kulturleben«, sagt Guggenheimer. Sie verfiel in Depressionen und beging zwei Jahre später Selbstmord. Ihr Mann kehrte nicht noch einmal nach Deutschland zurück. »Mein Großvater wollte nie mehr deutschen Boden betreten«, weiß der Enkel.

Guggenheimer, 1946 in Tel Aviv geboren, wusste viele Jahre lang nichts über Görlitz. Die 30er- und 40er-Jahre waren in der Familie ein Tabuthema. Deutsch sei verpönt gewesen, als Sprache der Mörder, der Vertreiber, der Nazis. 1993, 60 Jahre nach der Flucht als 13-jähriges Mädchen, war seine Mutter erstmals wieder zu Besuch in Görlitz. Doch nur vier Stunden hielt sie es damals in der Stadt aus.

Ihr Sohn, der die Reise angeregt und sie begleitet hatte, kam wieder. Er recherchierte in Görlitzer Archiven und las dabei viel über seinen Großvater. »Es war mir neu, dass er eine solche Bedeutung in der Stadt hatte«, gesteht Guggenheimer. »Ich war erschüttert über mein Nichtwissen.« Der heute in der Schweiz lebende freie Autor schrieb sogar ein Buch über die Stadt. Unter dem Titel "Görlitz. Schicht um Schicht. Spuren einer Vergangenheit" ist es vor einigen Jahren erschienen, und seine Mutter saß zur Premiere in der ersten Reihe. Text: Anett Böttger www.juedische-allgemeine.de/unsere-woche/das-leben-der-warschawskis 06.06.2011

Verlegedatum der Stolpersteine: 26.07.2012
_ _ _ _ _ _
(PL): Przy Postplatz 10 mieszkali dr Fritz Warschawski (ur. 1888), dentysta, i jego żona Käthe Warschawki (ur. 1887) wraz z dwójką dzieci Kurtem i Ellen. Byli zamożnymi i wpływowymi obywatelami w Görlitz, a także aktywnymi członkami gminy żydowskiej. Käthe była kobietą światową. Była wykształcona i uważana za bardzo dobrą gospodynię salonów. Zaproszenie do jednego z jej salonów było zaszczytem. Fritz prowadził bardzo dobrze prosperującą praktykę dentystyczną przy Berliner Straße 18, bardzo blisko ich domu. Z ich dwojgiem dzieci, mieli szczęśliwe życie w Görlitz.

Fritz sprzeciwiał się ruchowi nazistowskiemu od jego początków. Fritz nie tylko uczestniczył w wiecach przeciwko partii nazistowskiej, lecz także wspierał bojowników ruchu oporu, przekazując im datki pieniężne i zapewniając bezpłatną opiekę medyczną. Jego działania szybko przyciągnęły groźne spojrzenia gestapo. Nie tracili oni czasu, aby oczernić reputację Fritza i Käthe. W "Oberlausitzer Frühpost" 20 marca 1933 r. ukazał się artykuł wyśmiewający Käthe za prowadzenie lekcji hebrajskiego w jednym z jej salonów. Wkrótce potem rozpoczęły się bojkoty żydowskich przedsiębiorstw. Świat Warschawskich zamienił się w jakąś koszmarną dystopię. Fritz wiedział, że będzie musiał działać szybko.

Pewnego jesiennego dnia 1933 roku Fritz i Käthe opuścili swój dom w dość prosty sposób. Każdy członek rodziny miał plecak i był ubrany jak na dzień wędrówki. Gdy ktoś zapytał, dokąd się wybierają, Fritz odpowiedział, że na popołudniową wędrówkę po pobliskich górach Zittau. Gdy zamykali drzwi do swojego pięknego mieszkania, miał to być ostatni raz.

Czteroosobowa rodzina nie wybierała się na zwykłą wycieczkę. To była ich ucieczka. Przez wiele dni i nocy wędrowali przez góry, przekraczając granicę z Czechosłowacją. Zostawili wszystko: gabinet dentystyczny przy Berliner Strasse, wystawne mieszkanie i większość swojego dobytku.

Rodzina dotarła do Pragi, gdzie ukryli ich bliscy przyjaciele. Był to tylko tymczasowy przystanek. Fritz i Käthe zdecydowali, że najlepiej będzie zostawić dzieci pod opieką przyjaciół i udali się w dalszą podróż w tajemnicy. Z Pragi udali się do włoskiego miasta portowego Triest, gdzie wsiedli na statek płynący do celu ich podróży: Hajfy w Izraelu. Z Hajfy udali się na południe do Tel Awiwu, gdzie mieli stworzyć swój nowy dom. Trzy miesiące później dzieci dotarły do Tel Awiwu, cudem bezpieczne. Fritz Warschawski założył nową praktykę dentystyczną, a rodzina pracowała razem, aby stworzyć sobie nowe życie w tym nowym, obcym, ale bezpiecznym miejscu.

Kathe Warschawski - "dama świata" w Görlitz - nie mogła odnaleźć się w Izraelu. "Nagle znalazła się w mieście, które jeszcze kilka lat wcześniej było zbudowane na piasku, bez solidnych dróg, bez życia kulturalnego" - mówi Michael Guggenheimer, jej wnuk. W miarę jak napływały coraz gorsze wiadomości o losie przyjaciół i rodziny w Niemczech, Käthe popadała w coraz głębszą depresję. Nie mogąc sobie z tym poradzić, dwa lata po przyjeździe do Izraela, Käthe zakończyła swoje życie.

Fritz i Käthe Warschawscy byli jednymi z pierwszych Żydów, którzy opuścili Görlitz i udali się do bezpiecznego Izraela. Fritz nigdy nie wrócił do Görlitz ani do Niemiec. Michael Guggenheimer powiedział, że jego dziadek nie chciał już nigdy więcej stąpać po niemieckiej ziemi. W swoim plecaku Fritz spakował zestaw kluczy, które trzymał w szufladzie w swoim domu. Jego wnuki, zaciekawione starymi kluczami, w końcu zapytały o nie swojego dziadka. Stare klucze były jednymi z ostatnich wspomnień z życia Warschawskich w Görlitz: były to klucze do ich zgorzeleckiego mieszkania na Postplatz, do gabinetu dentystycznego, do schowka w synagodze, w którym przechowywał swój płaszcz i modlitewnik, oraz do skrytki bankowej.

Fritz ponownie odnalazł szczęście. On i jego dzieci przeżyli horror Holokaustu, a on mógł obserwować, jak jego wnuki rosną i rozwijają się w Tel Awiwie. W 1948 r. Fritz ożenił się ponownie. Była ona współofiarą Holocaustu, która uciekła do Izraela z Frankfurtu.

Michael Guggenheimer, jego wnuk urodził się w Tel Awiwie w 1946 roku. Przez wiele lat nie wiedział nic o Görlitz. Lata 30. i 40. były w rodzinie tematem tabu. Niemiecki był odrzucany jako język morderców, wypędzonych, nazistów.

W 1993 roku, 60 lat po ucieczce jako 13-letnia dziewczynka, jego matka Ellen po raz pierwszy odwiedziła Görlitz. Była jednak w stanie wytrzymać w mieście tylko cztery godziny. Michael powrócił ponownie w 2012 roku, aby upamiętnić położenie tych dwóch Stolpersteine, aby uczcić odwagę i poświęcenie Fritza i Käthe. Michael Guggenheimer do dziś pozostaje aktywną postacią w propagowaniu wiedzy o Holokauście i historii Żydów w Görlitz.

Tekst w języku angielskim: Lauren Leiderman (29 kwietnia 2020)
_ _ _ _ _ _
(EN): Dr. Fritz Warschawski (born 1888), a dentist, and his wife Käthe Warschawki (born 1887) along with their two children Kurt and Ellen lived at Postplatz 10. They were wealthy and influential citizens here in Görlitz, and they were active members of the Jewish community. Käthe was a woman of the world. She was educated and considered to have been a very fine salon hostess. An invitation to one of her salons was an honor. Fritz had a very successful dental practice at Berliner Straße 18, very near their home. With their two children, they had a happy life in Görlitz.

Fritz opposed the Nazi movement from its beginnings. Fritz not only participated in rallies to protest the Nazi party, but he also supported resistance fighters through monetary donations as well as by providing them with free medical care. His actions quickly caught the menacing eye of the gestapo. They wasted no time in working to smear Fritz and Käthe’s reputations. The “Oberlausitzer Frühpost” (the prominent newspaper at the time with Nazi ties) on March 20, 1933, published an article mocking Käthe for holding Hebrew classes at one of her salons. Soon after, the boycotts of Jewish owned businesses began. The Warschawski’s world had turned into some nightmarish dystopia. Fritz knew that he would have to act quickly.

One autumn day in 1933, Fritz and Käthe left their home in quite a simple fashion. Each family member had a backpack on and was dressed for a day of hiking. In fact, when someone asked where they were going, Fritz replied that they were going to enjoy an afternoon of hiking in the nearby Zittau Mountains. As they closed the door to their beautiful apartment, it would be for the very last time.

The family of four was not going out for a casual day of hiking. They were making their escape. The family hiked for days and nights through the mountains, crossing the border into Czechoslovakia. They left everything: the dental practice on Berliner Strasse as well as their lavish apartment and the majority of their belongings behind.

The family arrived in Prague, where they were hidden by close friends. It was a temporary stop. Deciding it was best to leave their children in the safety of their friends, Fritz and Käthe continued their secret journey. They traveled from Prague to the Italian port city of Trieste, where they boarded a ship to their destination: Haifa, Israel. From Haifa, they went south to Tel Aviv where they would make their new home. Three months later, the children arrived in Tel Aviv, miraculously safe. Fritz Warschawski set up a new dental practice and the family worked together to make a new life for themselves in this new, foreign, but safe place.

Kathe Warschawski - "a lady of the world" in Görlitz - could not find her way in Israel. "Suddenly she ended up in a city that had only been built on sand a few years earlier, without solid roads, without cultural life," says Michael Guggenheimer, her grandson. As worse and worse news came in about the fates of their friends and family in Germany, Käthe fell into a deeper and deeper depression. Not being able to cope, Käthe ended her life two years after having arrived in Israel.

Fritz and Käthe Warschawski were among the first Jews to leave Görlitz for the safety of Israel. Fritz never returned to Görlitz or Germany. Michael Guggenheimer said that his grandfather never wanted to step on German soil again. In his backpack, Fritz had packed an assortment of keys which he kept in a drawer in his home. His grandchildren, curious about the old keys, finally asked their grandfather about them. The old keys were some of the last memories of the Warschawski’s life in Görlitz: they were the keys to their Görlitz apartment on Postplatz, to the dental practice, to the cubby in the synagogue where he stored his prayer mantle and prayer book, and to his bank box.

Fritz would find happiness again. He and his children survived the horrors of the Holocaust, and he got to see his grandchildren grow and prosper in Tel Aviv. In 1948, Fritz remarried. She was a fellow victim of the Holocaust who had fled to Israel from Frankfurt.

Michael Guggenheimer, his grandson was born in Tel Aviv in 1946. He knew nothing about Görlitz for many years. The 1930s and 1940s were a taboo subject in the family. German was frowned upon as the language of the murderers, the expellers, the Nazis.

In 1993, 60 years after fleeing as a 13-year-old girl, his mother Ellen visited Görlitz again for the first time. But she was only able to endure being in the city for four hours. Michael would return again in 2012 to commemorate the laying of these two Stolpersteine, to honor the bravery and sacrifice of Fritz and Käthe. Michael Guggenheimer remains an active figure in promoting awareness of the Holocaust and Jewish history in Görlitz to this day.

English Text: Lauren Leiderman (April 29, 2020)